Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí
Minh luôn quan tâm đến công tác cán bộ, đến việc cá nhân nắm quyền lực. Người
nhiều lần nhấn mạnh rằng, cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Quyền lực có được
sử dụng đúng hay không phụ thuộc rất lớn vào cán bộ, mà để có cán bộ tốt, trước
hết phải thực hiện tốt công tác cán bộ. Đối với người có quyền lực, Chủ tịch Hồ
Chí Minh luôn nhắc nhở, không phải làm cán bộ để “thăng quan phát tài”, để làm
“quan cách mạng”, mà để làm người lãnh đạo, người đầy tớ thật trung thành của
nhân dân. Người quan niệm “đức” là gốc của cán bộ. Người phê phán cán bộ thoái
hóa, mô tả họ là những người “vác mặt quan cách mệnh” để “đè đầu cưỡi cổ nhân
dân”, “dán trên trán hai chữ cộng sản” để lòe dân. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí
Minh luôn quan tâm uốn nắn cán bộ, tránh cho họ khỏi đi vào con đường tham ô,
lãng phí, quan liêu. Người gọi các tệ nạn đó là “giặc nội xâm”, coi loại giặc
này nguy hiểm hơn giặc ngoại xâm, vì nó phá ta từ bên trong.
Trong những năm qua, trong hệ
thống chính trị ở nước ta vẫn còn một số cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng, rèn
luyện, giảm sút ý chí chiến đấu, quên đi trách nhiệm, suy thoái về tư tưởng,
chính trị, đạo đức, lối sống và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu chưa
được ngăn chặn, đẩy lùi... làm giảm sút lòng tin của nhân dân với Đảng, nhà nước,
thậm chí có cán bộ đảng viên là lãnh đạo ở nhiều cương vị khác nhau từ Trung ương
đến địa phương vi phạm pháp luật hình sự. Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII đã
chỉ rõ: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một
bộ phận cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến
tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập
trung vào số đảng viên có chức vụ trong bộ máy nhà nước”. Vậy việc miễn
nhiệm, từ chức của cán bộ không đủ phẩm chất, năng lực và uy tín là cần thiết. Quy định Quy định 41-QĐ/TW
ngày 03/11/2021 của Bộ Chính trị “Về việc miễn nhiệm từ chức đối với cán bộ” có
thể là một sự mở đường cho thời kỳ chỉnh đốn Đảng một cách mạnh mẽ, chống lại
những thói hư tật xấu trong cơ quan công quyền.
Mở đường cho thời kỳ chỉnh đốn Đảng
một cách mạnh mẽ.
Việc
miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ không phải mới nhưng từ trước giờ áp dụng
rất ít, năm thì mười họa mới có chuyện miễn nhiệm, còn chuyện từ chức thì hiếm
khi. Vì vậy, Quy định 41 của Bộ Chính trị lần này với những quy định rõ ràng,
cụ thể có ý nghĩa rất sâu sắc, đem đến không khí chính trị mới trong toàn Đảng,
toàn dân và có thể là một sự mở đường cho thời kỳ chỉnh đốn và đổi mới Đảng một
cách mạnh mẽ, chống lại những thói hư tật xấu trong cơ quan công quyền.
Nhưng
con đường này ai đi đó mới là vấn đề. Chỉ khi nào con đường mở ra có người đi
thì mới có ý nghĩa, còn không ai đi thì chỉ tồn tại lời răn đe ngoài tai. Vì
vậy, đi liền với quy định này, đòi hỏi ở mỗi cán bộ, đảng viên tinh thần tự
giác, tự nguyện, tự chỉ trích, lòng tự trọng và biết liêm sỉ thì mới thực hiện
được. Điều đó phải xuất phát từ lòng trung thực, từ nhân cách lớn của cán bộ,
đảng viên. Cán bộ, đảng viên trước hết phải tự nhận thấy được ý nghĩa của quy
định này để có những nhận thức đúng đắn trong hành xử của mình.
Còn
với những người thiếu rèn luyện, thiếu tu dưỡng và thiếu nhân cách, không đủ
bản lĩnh để chiến thắng bản năng của mình, không vượt qua được chính mình;
không học tập theo tinh thần, tấm gương của Bác Hồ một cách đích thực thì khó
áp dụng quy định này và dĩ nhiên với họ rất khó để nói lời từ chức.
Trong
thực tế, có rất nhiều vụ việc ồn ào nhưng có ai từ chức đâu, có người tai không
nghe, mắt không nhìn thấy trước những ồn ào liên quan đến chính họ hoặc ngành
của họ.
Trong
4 căn cứ để cán bộ từ chức có trường hợp “hạn chế về năng lực hoặc không còn đủ
uy tín để hoàn thành chức trách, nhiệm vụ được giao”. Thực tế vừa qua, có khá
nhiều vụ việc lùm xùm, dư luận lên tiếng và cũng đặt vấn đề vị này, vị kia nên
từ chức nhưng dường như chưa có trường hợp nào từ chức? Vấn đề này cũng cần thẳng
thắn xem xét đúng bản chất của “ngôn từ”. Nhiều người dùng “từ ngữ” để che dấu
bản chất như có việc gì lại xin nghỉ trước tuổi, nghỉ do sức khỏe, vì nguyên
nhân khác… mà ít ai nhìn nhận do “không còn đủ uy tín”.
Như
vậy thì không giải quyết đúng bản chất của vấn đề cũng như bản chất của một chủ
trương. Một chủ trương phải được áp dụng một cách đích thực đúng với những hiện
tượng xảy ra trong đời sống xã hội mà cán bộ, đảng viên mắc phải, chứ không
phải để dùng ngôn ngữ khác làm biến dạng đi. Không ai hoài nghi chủ trương
nhưng hoài nghi về cách ứng xử của không ít cán bộ, đảng viên hiện nay. Đôi lúc
cái tình cao hơn cái lý, làm cho bản thân chủ trương mất đi uy lực của nó và
làm giảm uy tín với xã hội.
Đòi hỏi một cuộc cách mạng về tư duy
trong bỏ phiếu tín nhiệm
Quy
định cũng nêu rõ 1 trong 4 căn cứ để cán bộ từ chức là “có trên 50% số phiếu
tín nhiệm thấp tại kỳ lấy phiếu theo quy định”. Lâu nay, việc cho cán bộ từ
chức vì tín nhiệm thấp dường như cũng rất hiếm. Với quy định rõ ràng như vậy
thì liệu sẽ chấm dứt tình trạng bỏ phiếu kiểu “huề cả làng”?
Điều
quan trọng là có chủ trương lấy phiếu, định kỳ như thế nào, đối tượng là ai.
Việc này liên quan đến hàng loạt vấn đề. Lấy phiếu có thể ở Quốc hội, ở một tổ
chức Đảng, tổ chức chính quyền, địa phương hay một đơn vị nào đó. Khi tổ chức
lấy phiếu tín nhiệm đòi hỏi phải nâng cao giác ngộ về phẩm chất cán bộ, kể cả
người bỏ phiếu.
Nếu
“dễ người, dễ ta”, “bảo vệ uy tín nháy nháy” trong nội bộ của mình thì làm sao
có được những lá phiếu trung thực để mà “có trên 50% số phiếu tín nhiệm thấp”
như quy định nêu ra. Cho nên việc bỏ phiếu tín nhiệm cũng đòi hỏi một cuộc cách
mạng về tư duy, một sự trưởng thành của Đảng thì mới bỏ phiếu thực chất được.
Trong
quá trình công tác, ông thấy đã có trường hợp nào “từ chức” đúng nghĩa xuất
phát từ lòng tự trọng, liêm sỉ của cán bộ như ông nói? Rất, rất ít. Vừa rồi tôi
thấy có trường hợp anh Trịnh Văn Khoa (nguyên thiếu tá, cán bộ Đội điều tra
tổng hợp, Công an quận Đồ Sơn, TP Hải Phòng) xin ra khỏi ngành để tố cáo nhóm
cán bộ, chiến sĩ Công an quận Đồ Sơn làm sai lệch hồ sơ trong vụ việc có dấu
hiệu tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy tại quán karaoke. Hoặc một số cán bộ
xin nghỉ hưu trước tuổi để nhường ghế lại cho thế hệ trẻ mỗi khi đến kỳ bầu cử
như trường hợp ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An. Cho nên, để thực
hiện được quy định này, như tôi đã nói, đòi hỏi một tinh thần mới của người cán
bộ, đảng viên dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Người không có liêm sỉ sẽ có trăm
ngàn lý do để bảo vệ cái ghế
Có
thực tế lâu nay, mỗi khi có vụ việc gì xảy ra, dư luận lên tiếng đòi hỏi tinh
thần tự giác nhận trách nhiệm bằng việc từ chức, nhưng khá nhiều vị cho rằng
không thể từ chức được vì “nhiệm vụ do Đảng và tổ chức phân công”. Vậy với quy
định của Đảng lần này, liệu những lời giải thích như vậy có còn được chấp nhận,
thưa ông? Dù không còn cái cớ này thì với người không có liêm sỉ, không có lòng
tự trọng, họ sẽ tìm đủ thứ lý do bằng những ngôn từ “hợp tình, hợp lý” để bảo
vệ cái ghế của mình.
Ví
dụ như có vị 59, 60 tuổi rồi, khi làm nhân sự hỏi ý kiến anh thế nào thì họ lại
bảo “tùy ý kiến tổ chức thôi”. Thì đấy cũng là kiểu cán bộ không tự giác. Khi
cán bộ đã không có liêm sỉ, ít ai thấy được khuyết điểm để mà “cởi áo từ quan”.
Một con người không tự mình thấy khuyết điểm thì khó làm cho tổ chức tốt lên,
làm cho sức mạnh của tập thể đó mạnh được. Chỉ khi nào có tinh thần tự trọng,
tự nguyện, tự giác thì mọi việc mới trở về tính chân thật của nó.
Cho
nên trong lời di chúc của Bác Hồ có nói: “Mỗi đảng viên và cán bộ phải thực sự
thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải
giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy
tớ thật trung thành của nhân dân”. Chúng ta phải đi vào bản chất của chữ
“thật”, trở về với bản chất của chữ “thật” như lời Bác nói.
Trên
diễn đàn Quốc hội, nhiều ĐBQH đã không ít lần đề nghị xây dựng “văn hóa từ
chức” nhưng nhìn chung đến nay, câu chuyện từ chức vẫn còn “lạ lẫm” trên thực
tế. Vậy làm sao để xây dựng “văn hóa từ chức” đúng nghĩa?
Bên
Nhật gãy 1 cây cầu thì ông Bộ trưởng Giao thông tự giác từ chức luôn dù cây cầu
đó không phải do ông ấy thiết kế, xây dựng. Còn ở Việt Nam ta rất nhiều vụ lớn
hơn thế vẫn không thấy ai từ chức.
Vì
vậy, để Quy định 41 của Bộ Chính trị đi vào cuộc sống, tạo nên một “văn hóa từ
chức” như nhiều người mong đợi thì cần tạo ra một sự chuyển biến về ý thức,
trách nhiệm, nhân cách, đạo đức của một con người thì mới làm được. Tức là cán
bộ phải đủ bản lĩnh chiến thắng bản thân thì mới thực hiện được; còn chưa rèn
được những lớp người như thế thì khó có “văn hóa từ chức”.
Ngoài
ra, những cơ quan thực thi nhiệm vụ phải nhận diện đúng bản chất của vấn đề xảy
ra, không có quanh co, tạo điều kiện cho cán bộ né tránh. Ví dụ như cán bộ sai
phạm mà lại gửi đơn xin thôi nhiệm vụ vì lý do sức khỏe như trường hợp ông cựu
Bí thư Tỉnh ủy Bình Dương Trần Văn Nam vừa rồi thì làm sao ai chấp nhận được.
Tổ chức mà đồng ý với những trường hợp như vậy thì quá dễ dãi. Khoản
4, Điều 2, Quy định 102-QĐ/TW của
Bộ Chính trị “Quy
định về xử lý kỷ luật đảng viên vi phạm” đã nêu Nguyên tắc xử lý kỷ luật là: Đảng
viên vi phạm đến mức khai trừ thì phải khai trừ, không áp dụng hình thức xóa
tên; cấp ủy viên vi phạm đến mức cách chức thì phải cách chức, không cho thôi
giữ chức; đảng viên dự bị vi phạm đến mức phải thi hành kỷ luật thì kỷ luật khiển
trách hoặc cảnh cáo, không đủ tư cách thì xóa tên trong danh sách đảng viên.
Cán
bộ đừng mãi viện lý do này, lý do kia mà phải trung thực thì quy định về từ
chức mới đi vào cuộc sống được. Cả những người làm nhiệm vụ cũng phải nhận thức
đúng về sự thật khách quan, chứ không riêng người có khuyết điểm. Những người
xung quanh cũng phải thay đổi nhận thức. Tức là đòi hỏi nhận thức từ “ba bên,
bốn bề” để xây dựng nên “văn hóa từ chức” chứ không riêng gì cá nhân cán bộ
nào.
Để kiểm soát chặt chẽ quyền
lực trong công tác cán bộ nhằm góp phần tích cực, quan trọng hơn nữa vào xây dựng
đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược có đủ phẩm chất, năng lực
và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; đủ số lượng, bảo đảm về chất lượng, hợp lý về cơ
cấu, có sự chuyển tiếp liên tục, vững vàng giữa các thế hệ, đủ sức lãnh đạo đưa
nước ta trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển tiên tiến, phồn vinh, hạnh
phúc; dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phải thực hiện đồng bộ
nhiều giải pháp đồng bộ. Cùng với đó để việc miễn nhiệm, từ chức của cán bộ
không đủ phẩm chất, năng lực và uy tín phải trở thành việc bình thường, là nền
nếp văn hóa ứng xử trong công tác cán bộ, ngoài những căn cứ xem xét có tính
pháp lý như đã nêu trong Quy định 41- QĐ/TW./.
